Tijdens de Olympische Spelen zagen miljoenen mensen een bijzondere jonge vrouw de piste afkomen. Freestyle skiester Eileen Gu. Olympisch kampioen. Model. En student aan Stanford University waar ze zich verdiept in natuurkunde; quantum mechanica.
Wat veel mensen vooral bijbleef uit haar interviews, was niet alleen haar sportieve prestatie. Het was hoe ze sprak over haar gedachten. Over hoe ze zichzelf heeft getraind in hoe ze denkt, hoe ze druk interpreteert en hoe ze zichzelf ziet.
Het idee dat je jezelf — via herhaling van gedachten en gedrag — kunt trainen om te worden wie je wilt zijn.
Dat klinkt misschien bijna filosofisch. Maar verrassend genoeg sluit het nauw aan bij wat we uit de neurowetenschap weten en ik altijd al doe vanuit mijn kennis als fysiotherapeut.
Ons brein is namelijk geen vast systeem. Het verandert voortdurend door wat we doen, denken en ervaren. En dat vermogen heeft zelfs een naam: neuroplasticiteit.
Voor moeders is dat misschien wel belangrijker om te begrijpen dan voor wie dan ook; je hebt daadwerkelijk invloed op hoe jij je voelt en de energie die je ervaart.
Neuroplasticiteit voor moeders: hoe je je brein kunt trainen voor meer energie
Veel moeders denken dat energie iets is wat je gewoon wel of niet hebt. Dat sommige vrouwen van nature beter kunnen omgaan met gebroken nachten, werk, kinderen en een volle agenda.
Maar zo simpel is het niet.
Natuurlijk is het zo dat sommigen van ons belastbaarder zijn dan ander, maar: ons brein is veranderbaar en daardoor te trainen! In de wetenschap noemen we dat neuroplasticiteit: een begrip dat dankzij uitspraken van Eileen Gu de afgelopen winterspelen, weer flink op de radar is gekomen. Neuroplasticiteit is het vermogen van het brein om zich aan te passen aan ervaringen en gedrag. Hoewel dit bij kinderen in een hoger tempo gaat dan bij ons volwassen vrouwen, we weten uit onderzoek dat dit vermogen blijft bestaan op volwassen leeftijd (1).
Je kunt het vergelijken als het leren van een nieuwe taal of piano spelen. Maar wat ik je wil vertellen is dat je je brein kunt trainen op gebieden welke wat minder tastbaar of zichtbaar zijn.
We hebben allemaal bepaalde patronen welke we hebben ontwikkeld om te kunnen functioneren. Patronen zoals "altijd doorgaan", spanning vasthouden in je spieren of constant "aan" staan. Niet altijd functioneel, maar vaak voor een bepaalde periode heel effectief en daarom een soort van opgeslagen als jouw basis gedrag.
Je brein versterkt namelijk vooral de routes die je vaak gebruikt. Wat je regelmatig denkt, doet of voelt, wordt voor je hersenen steeds makkelijker en automatischer.
En dat werkt twee kanten op.
Je brein leert van hoe je leeft
Als je dagelijks leeft met haast, slaaptekort en weinig herstel, dan past je systeem zich daar ook aan aan. Dan wordt onrust normaal. Spanning normaal. Altijd moe zijn normaal.
Onderzoek laat zien dat langdurige stress samenhangt met veranderingen in hersengebieden die belangrijk zijn voor geheugen, emoties en concentratie, zoals de hippocampus, amygdala en prefrontale cortex (2). Zonder daar al teveel op in te gaan; er verandert dus daadwerkelijk iets in het functioneren van je brein en daarmee hoe jij handelt.
Dat betekent niet dat je "stuk" bent. Maar het laat wel zien dat de omstandigheden waarin je leeft invloed hebben op hoe je brein functioneert.
En precies daarom kan verandering ook weer de andere kant op werken.
Beweging helpt je brein veranderen
Een van de sterkste prikkels voor hersenplasticiteit blijkt beweging te zijn.
Onderzoek toonde aan dat bewegen niet alleen iets doet met je spieren of conditie. Het ondersteunt ook de systemen in je brein die betrokken zijn bij leren, focus en mentale veerkracht (3, 4).
Voor mij als fysiotherapeut is dat een belangrijke brug. Want een lichaam dat efficiënter beweegt, ademt en herstelt, verspilt minder energie. En minder verspilling betekent meer energie en daarmee ruimte — ook in je hoofd.
Het moederbrein verandert echt
Er is nog iets belangrijks wat veel vrouwen niet weten: moederschap verandert het brein echt.
Een grote MRI-studie van Hoekzema en collega's liet zien dat zwangerschap samenhangt met veranderingen in hersengebieden die betrokken zijn bij sociale cognitie en het begrijpen van emoties (5).
Andere onderzoeken laten zien dat in de eerste maanden na de bevalling zelfs toenames in grijze stof kunnen optreden in hersengebieden die belangrijk zijn voor motivatie, emotionele regulatie en zorggedrag (6).
Wetenschappers spreken daarom vaak over het "maternal brain".
Doordat je als moeder regelmatig het gevoel van 'brainfog' kunt hebben, heb je wellicht het idee dat je brein in de periode rondom zwanger- en moederschap misschien minder goed functioneert of zelfs zwakker is. Dat is echter onzin. Het is zich aan het aanpassen aan een nieuwe rol.
En precies daarom maken factoren zoals slaap, herstel, beweging en mentale focus zo'n verschil in hoe je je voelt.
Denken trainen: een inspirerend voorbeeld
Tijdens de Olympische Spelen maakten veel mensen kennis met freestyle skiester Eileen Gu.
Gu groeide op in de Verenigde Staten, vertegenwoordigt China op internationale wedstrijden en studeert quantum mechanica aan Stanford University.
In interviews vertelt ze dat ze zichzelf traint in hoe ze denkt. Ze probeert druk en zenuwen bewust anders te interpreteren en gebruikt mentale training om haar prestaties te verbeteren (7).
Dat is natuurlijk geen wetenschappelijk experiment, maar het laat wel mooi zien hoe herhaling van gedachten en gedrag invloed kan hebben op prestaties.
"Je brein verandert door wat je herhaaldelijk doet, denkt en oefent."
Ook jij kunt, door te herhalen wat je wilt, daadwerkelijk je moederleven wat makkelijker of lichter maken! Klinkt als magie of misschien zelfs zweverig, maar het is pure wetenschap!
Kleine veranderingen trainen grote systemen
De wetenschap over neuroplasticiteit laat steeds hetzelfde zien: grote veranderingen ontstaan meestal niet door één grote beslissing.
Ze ontstaan door herhaling.
Voor moeders kan dat bijvoorbeeld betekenen:
- Rustiger leren ademen
- Bewegen op een manier die energie geeft in plaats van kost
- Prikkels verminderen
- Kleine acties herhalen die herstel ondersteunen
- Bewust aandacht sturen
Elke keer dat je dat doet, versterk je de netwerken in je brein die dit gedrag ondersteunen.
Dit zijn punten waar ik 'mijn dames' al jaren in coach en train, alleen noemde ik het nooit neuroplasticiteit, maar bewustwording en optimaliseren.
Energie is geen toeval
Terugkomend op het begin van dit artikel; je veranderde energie als moeder is niet volledig oplosbaar met mindset. Slaaptekort, hormonen en de intensiteit van het moederschap zijn echte biologische factoren.
Maar het betekent wel dat energie geen volledig vast gegeven is waar jij invloed op hebt!
Door kleine aanpassingen in hoe je beweegt, ademt, focust en herstelt, kun je systemen trainen die energie en veerkracht ondersteunen.
Niet met perfectie.
Wel met herhaling.
Wel met kennis die klopt.
Bronnen
- 1. Merzenich M. Soft-Wired: How the New Science of Brain Plasticity Can Change Your Life. 2013.
- 2. McEwen BS. Stress and hippocampal plasticity. Annual Review of Neuroscience. 1999.
- 3. Cotman CW & Berchtold NC. Exercise: a behavioral intervention to enhance brain health and plasticity. Trends in Neurosciences. 2002.
- 4. Ferris LT et al. The effect of acute exercise on serum brain-derived neurotrophic factor levels. Neuroscience Letters. 2007.
- 5. Hoekzema E et al. Pregnancy leads to long-lasting changes in human brain structure. Nature Neuroscience. 2017.
- 6. Kim P et al. The plasticity of human maternal brain. Behavioral Neuroscience. 2010.
- 7. Interviews en profielen van Eileen Gu via NBC Olympics en Vogue.
Energielabel A — precies daarom schreef ik dit boek
Niet omdat moeders nóg meer moeten doen. Maar omdat inzicht in hoe lichaam en brein samenwerken vaak al genoeg is om energie slimmer te gebruiken. 200+ pagina's wetenschappelijk onderbouwd en direct toepasbaar.
Bestel het boek — €29,95